We wonen nu twee jaar in Zoetermeer. In Den Haag werd ik altijd als een magneet aangetrokken tot de stille rafelige randjes van de stad. In Zoetermeer vind je die amper. Totdat ik op een dag en dat was op 8JUL2025 besloot een leegstaand kantorencomplex De Kristalkantoren daterend uit 1976 te gaan bezoeken gelegen aan het Bredewater 4-14 in Zoetermeer.
GEEN KWAAD IN DE ZIN
Dat begint met wat foto’s maken vanaf de buitenkant. Twee aankomende jochies op de fiets vragen me wat ik aan het doen ben. Foto’s aan het maken. Eén van hen vraagt of ik mee naar binnen wil. Dat wil ik wel. Wat dichtbegroeide hoekjes om, naar beneden en dan klimmend naar binnen door een kapotgeslagen ruit van een raam. Al snel sta ik in het halfdonker bij een achttal jongens en één meisje. Allen zo in de leeftijd van naar ik schat 14-16 jaar. Ik heb de rotjochies in beeld. Die hier geen kwaad in de zin hebben want ik stel wat normale vragen en krijg daar gewoon wat vagelijke antwoorden op terug. Op vragen voor mij verzin ik dan ook maar wat. Ze hangen daar rond. Alles wat stuk kan is kapot. Glazen deuren, systeemplafonds die naar beneden zijn gehaald, TL-bakken met gebroken buizen, gaten geslagen in dunne wandjes. Overal glas, losgerukte leidingen, kabels en een afgerolde brandweerslang.
IK BEN UNDERCOVER
Ik mag niet een foto van ze maken. Al rondlopend maak ik foto’s en willen ze, zodra ik rondlopend ze weer tegen kom weten of ik een foto van ze heb gemaakt want dat willen ze niet. Het heeft iets komisch kwajongensachtig en onschuldig. Of ik een TikTok-filmpje ga maken of dat ik ‘meneer bent u undercover’. Of ik ook weleens in het leegstaande gebouw bij de Mandela brug ben geweest. Dat pand ken ik maar hoort bij een ander stukje dat ik nog graag wil schrijven.
ZWERVEN
Ik kan ook naar boven zeggen ze. Daar is niemand, soms weleens een zwerver. In iedere trapgang is het pikkedonker – ik heb een zonnebril op sterkte en zonder bril zou ik helemaal niets meer zien – ik schuifel over de treden naar boven. En ja in een van de vele kamers ligt een slaapzak op de grond met daar naast verspreid liggend een aantal dunne korte peukjes.
SLOPEN
Op de bovenste etage aangekomen loop ik door een stukgeslagen glazen deur naar buiten en kom uit op een klein dakterras. Ook daar maak ik foto’s van de buitenkant van het in mijn ogen karakteristieke kantorencomplex. Best mooi. Je kan er doorheen kijken en dan zie je de schoonheid. Helaas op 16JULI2025 is de gemeenteraad van Zoetermeer tot de conclusie gekomen dat “deze panden staan een gebiedsontwikkeling [van Entree] in de weg.” Het complex stond op de nominatie om gesloopt te worden en zal ook worden gesloopt. Tegelijkertijd wordt het beschouwd als cultuurhistorisch erfgoed. Het gebouw is een belangrijk voorbeeld van het Nederlandse structuralisme.
“De Kristalkantoren zijn architectuurhistorisch interessant (complex met een combinatie van brutalisme, seventies futurisme en aan structuralisme verwante ordening). Het ensemble is binnen de typologische ontwikkeling van kantooromgevingen een opvallende representant van kleinschaliger ontwerpvisies uit de jaren ’70. Het is hierin uniek in Zoetermeer en komt vermoedelijk in deze vorm in Nederland maar beperkt voor. Het complex neemt als ensemble van torens en binnenpleinen tussen Afrikaweg en Meerzicht een uitgesproken stedenbouwkundige positie in. Het complex is – met de aantekening dat er in een latere fase bouwvolume is toegevoegd – nog redelijk gaaf. Het complex is binnen het oeuvre van de ontwerper bijzonder en heeft mogelijk een zeldzaamheidswaarde. Dit laatste punt behoeft nader onderzoek.”
LOPEN OP SLIPPERS
Ik klim op een buitentrap om op het hoogste punt van het gebouw te kunnen komen. Dat lukt niet. Bij het naar beneden gaan spreekt vanuit een half open hangende stalen deur een jonge vrouw me aan. Op slippers. We praten wat. Over en weer over het gebouw en over de rondhangende rotjochies. Ze gaat weer naar binnen om een sigaretje te roken en ik ga weer naar beneden. Ik zoek me de weg door het donker van de trapgangen naar buiten naar die ene ‘uitgang’. Buitengekomen loop ik rondom en maak nog wat foto’s. Dan komt er een man naar buiten die ook vraagt wat ik aan het doen ben. Foto’s aan het maken. Hij woont hier antikraak samen met drie anderen. Wat volgt is een gesprek over de rotzooi die jongeren trappen in het kantorencomplex waar alles aan diggelen is geslagen. In de avonduren is het er vaak niet pluis.
POLITIE
Even later rijdt een politie auto aan ons voorbij die zijn rondje maakt op dit kantorencomplex. Ik stap op m’n fiets en bij de straatkant aangekomen zie ik de jonge vrouw op slippers lopen die mij ook ziet en naar me zwaait wat ik ook doe.
